Sáng kiến kinh nghiệm Kinh nghiệm sử dụng đồ dùng dạy Lịch sử Lớp 5

Lịch sử là môn học quan trọng đối với thế hệ trẻ. Học lịch sử để biết được cội nguồn của dân tộc, biết được quá trình đấu tranh anh dũng và lao động sáng tạo của ông cha, biết quý trọng những gì mình đang có, biết ơn những người làm ra nó và biết vận dụng vào cuộc sống hiện tại để làm giàu thêm truyền thống dân tộc. Ngày 1/2/1942, trên báo “Việt Nam Độc lập” phát hành tại chiến khu, Bác Hồ viết bài “Nên học sử ta”, bài báo mở đầu bằng hai câu thơ :

Dân ta phải biêt sử ta

Cho tường gôc tích nước nhà Việt Nam.

Dạy lịch sử là bước đầu hình thành cho học sinh các kĩ năng quan sát sự vật, hiện tượng ; thu thập, tìm kiếm tư liệu lịch sử từ các nguồn thông tin khác nhau, biết đặt câu hỏi trong quá trình học tập, trình bày kết quả bằng lời nói, hình vẽ, sơ đồ ...vận dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn đời sống, góp phần bồi dưỡng học sinh thái độ và thói quen tìm hiểu các kiến thức lịch sử dân tộc Việt Nam.

docx 16 trang SKKN Lịch Sử 05/03/2025 120
Bạn đang xem tài liệu "Sáng kiến kinh nghiệm Kinh nghiệm sử dụng đồ dùng dạy Lịch sử Lớp 5", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên.

Tóm tắt nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Kinh nghiệm sử dụng đồ dùng dạy Lịch sử Lớp 5

Sáng kiến kinh nghiệm Kinh nghiệm sử dụng đồ dùng dạy Lịch sử Lớp 5
ọc sinh dễ dàng nhận ra nông dân sẽ mất ruộng đất dẫn đến nghèo đói và phải đi làm thuê cho thực dân Pháp. Đến đây tôi yêu cầu học sinh quan sát hình 3 nông dân Việt Nam trong thời Pháp thuộc và nêu nhận xét về thân phận vất vả, khổ cực của người nông dân Việt Nam cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX
Nông dân Việt Nam trong thời Pháp thuộc
Quan sát ảnh tư liệu chợ Đồng Xuân, Ga Hà Nội, phô Tràng Tiền, Những cửa hiệu trên phô Hàng Đào học sinh thấy thành thị phát triể’n, buôn bán mở mang thì xuất hiện tầng lớp viên chức, buôn bán nhỏ, chủ xưởng nhỏ ...
Như vậy, qua việc xử lý thông tin từ hình ảnh mà các em đã thực hiện được mục tiêu bài học một cách hứng thú. Tùy theo cách kích cỡ khác nhau của từng loại tranh, ảnh mà tôi có thể treo tường, đính lên bảng viết hoặc thiết kế trong bài trình chiếu PowerPoint để’ học sinh quan sát.
Những cửa hiệu trên phố Hàng Đào
Các bước tiến hành khai thác nội dung tranh ảnh
Bước 1 : Cho học sinh quan sát tranh ảnh để’ xác định một cách khái quát nội dung tranh ảnh cần khai thác.
Bước 2 : Nêu câu hỏi nêu vấn đề, tổ chức hướng dẫn học sinh tìm hiểu nội dung tranh ảnh.
Bước 3 : Học sinh trình bày kết quả tìm hiể’u nội dung tranh ảnh sau khi đã quan sát, kết kợp gợi ý của giáo viên và tìm hiể’u nội dung trong bài học.
Bước 4 : Giáo viên nhận xét, bổ sung học sinh trả lời, hoàn thiện nội dung tranh ảnh ; giáo viên liên hệ, tích hợp giáo dục.
b) Sử dụng lược đồ, bản đồ
Lược đồ, bản đồ là một loại kênh hình chiếm số lượng rất lớn trong SGK. Đây là một loại thông tin rất trực quan về vị trí các địa danh, về diễn biến của trận đánh, từ đó giúp cho học sinh nắm được kiến thức và tái tạo lại sự kiện lịch sử một cách rõ nét hơn.
Lịch sử là những cái có thật diễn ra trong quá khứ, vì thế việc sử dụng lược đồ, bản đồ trong dạy học giúp học sinh nắm bắt được diễn biến, kết quả, ý nghĩa của chiến dịch, giúp cho học sinh biết được chiến dịch đã diễn ra trong thời gian và không gian cụ thể như thế nào. Lược đồ thường được sử dụng nhiều trong các bài ở lớp 5 như : Thu Đông 1947, Chiến thắng Biên giới Thu Đông 1950, chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ.
Các bước tiến hành khai thác nội dung lược đồ bản đồ
Bước 1 : Cho học sinh quan sát lược đồ, trong đó chú ý quan sát cả nội dung, ranh giới và các kí hiệu. Hướng dẫn đọc bản chú giải, giáo viên kết hợp giải thích các kí hiệu.
Bước 2 : Giáo viên đặt câu hỏi nêu vấn đề và gợi ý học sinh tìm hiểu nội dung lược đồ.
Bước 3 : Học sinh trả lời câu hỏi bằng việc trình bày kết quả tìm hiểu nội dung lược đồ.
Bước 4 : Giáo viên nhận xét, bổ sung học sinh trả lời và hoàn chỉnh nội dung lược đồ.
Sử dụng bản đồ, lược đồ treo tường, giáo viên cần chú ý :
Xác định rõ mục đích sử dụng, khai thác lược đồ, bản đồ.
Giáo viên cần hiểu rõ những kiến thức lịch sử được thể’ hiện trên lược đồ, bản đồ như : tên bản đồ, chú giải, ký hiệu, quy ước, màu sắc...
Xác định được thời điể’m hợp lý để tiến hành khai thác, sử dụng lược đồ trong tiến trình bài dạy.
Giáo viên yêu cầu học sinh đọc lược đồ, bản đồ hoặc dùng phương phám đàm thoại để’ cùng học sinh khai thác kiến thức trên bản đồ, lược đồ.
- Ngoài quy trình trên, để đảm bảo tính nghiệp vụ sư phạm, khi hướng dẫn học sinh khai thác, sử dụng, giáo viên không nên dùng tay mà phải dùng que chỉ, tư thế chếch nghiêng. Trước khi trình bày bao giờ cũng phải giới thiệu tên lược đồ. Ngôn ngữ, cử chỉ của giáo viên là hết sức quan trọng. Trong quá trình khai thác cần chú ý đến đối tượng học sinh và thời gian giờ giảng.
Sử dụng lược đồ, bản đồ nhằm giúp các em học sinh dễ hiểu, dễ nhớ các sự kiện hơn và có thể thuộc bài ngay trên lớp.
Trong dạy lịch sử lớp 5, tôi đã thiết kế đoạn trình chiếu PowerPoint để sử dụng bản đồ động về diễn biến chiến dịch. Hướng dẫn học sinh tìm hiểu được diễn biến, kết quả, ý nghĩa của chiến dịch. Các mũi tên động có nhiều màu sắc chỉ rõ hướng tiến công của quân ta và hướng rút chạy của quân địch ; các cứ điểm hay địa bàn đóng quân của quân ta và địch làm tăng tính sinh động và hấp dẫn cho học sinh. Qua quan sát bản đồ, tôi đặt ra những câu hỏi định hướng cho bài dạy để’ học sinh có thể’ tự nình kể’ lại một số sự kiện của chiến dịch.
 Lược đồ chiến dịch Việt Bắc Thu Đông 1947
Ví dụ khi dạy bài : "Thu Đông 1947, Việt Bắc mồ chôn giặc Pháp " Theo hướng dẫn điều chỉnh 5842 của Bộ giáo dục thìkhông yêu cầu học sinh trình bày diễn biến, chỉ kể’ lại một số sự kiện về chiến dịch. Dạy hoạt động 3, tôi sử dụng lược đồ chiến dịch Việt Bắc Thu Đông 1947 để kể lại một cố sự kiện chiến dịch, sau đó hướng dẫn các em làm việc theo nhóm, tóm tắt các ý sau :
Lực lượng của địch khi bắt đầu tấn công Việt Bắc như thế nào?
Sau 75 ngày đêm đánh địch, ta đã thu được kết quả ra sao?
Khi quan sát, tôi lưu ý cho các em chỉ rõ 3 mũi tấn công lên Việt Bắc của địch : cánh quân dù, cánh quân thuỷ và cánh quân bộ tạo nên gọng kìm nhằm tiêu diệt quân ta. Dựa vào địa hình Việt Bắc mà quân ta có cách đánh sáng tạo và kết quả các mũi tấn công của địch đều bị quân ta phục kích.
Tôi cho học sinh kể lại một số sự kiện về chiến dịch trên lược đồ, chỉ rõ từng mũi tiến công của địch và kết quả của chiến dịch, cho lớp nhận xét rồi chốt lại và hoàn thiện phần trình bày của học sinh
Có thể cho các em thi đua với nhau bằng cách trực tiếp lên chỉ lược đồ để nói lại diễn biến của chiến dịch theo lời văn của mình
Cuối tiết học, tôi nêu câu hỏi về nguyên nhân thành công của chiến dịch. Từ bài học, giáo dục học sinh những suy nghĩ và tình cảm đúng đắn, khơi gợi trong các em lòng tự hào dân tộc và xây dựng ý thức học tập để sau này lớn lên sẽ trở thành người có ích cho xã hội.
c) Cách sử dụng băng, đĩa hình, video clip
Băng đĩa ghi hình phim tư liệu lịch sử là kênh hình ảnh động có tác dụng cao trong dạy học lịch sử ở tiểu học. Thế nhưng, một số giáo viên cho học sinh xem phim chỉ để’ mang tính minh hoạ là chủ yếu, ít tổ chức cho học sinh khai thác nội dung lịch sử từ phim nên hiệu quả dạy học còn hạn chế. Theo tôi, khai thác hết nội dung băng đĩa hình tư liệu lịch sử để’ học sinh không chỉ theo dõi diễn biến các sự kiện mà còn phải tư duy tổng hợp, phân tích các sự kiện lịch sử ; vừa tạo sự hứng thú trong học tập vừa để’ học sinh nhớ lâu nội dung bài.
Ví dụ khi dạy bài "Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ" ngay mở đầu tôi cho học sinh xem đoạn phim tư liệu Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ 1954 (đoạn phim dài 3 phút 50 giây) để các em nắm được tình hình cuộc chiến ở Đông Dương đến cuối năm 1953, quyết tâm của bộ chính trị giành thắng lợi trong chiến dịch Điện Biên Phủ, tình hình chuẩn bị cho chiến dịch của quân và dân ta.
Sau đó tôi chiếu lại và cho học sinh nhận xét về tình hình chuẩn bị của ta, quyết tâm của quân và dân cho chiến thắng Điện Biên Phủ thể’ hiện ở những chi tiết nào? Những ai tham gia vào chuẩn bị chiến dịch? Em tìm thấy hình ảnh nào thể hiện sự thông minh sáng tạo của ta trong quá trình chuẩn bị cho chiến dịch.
Hay khi dạy bài "Lễ ký hiệp định Pa ri", ngay phần giới thiệu bài, tôi cho học sinh xem đoạn phim tư liệu "chiến thắng Điện Biên Phủ trên không", đoạn phim có nội dung quân ta đã bắn rơi hàng loạt máy bay B52 trên bầu trời Hà Nội ; đập tan kế hoạch của Mỹ, lập nên chiến thắng oanh liệt.
Sau đó, tôi đặt vấn đề tình hình dẫn đến việc Mỹ phải kí kết Hiệp định Pa-ri, cho học sinh thảo luận và tìm nguyên nhân vì sao Mỹ phải chấp nhận ký hiệp định Pa-ri (ngày 27/1/1973)
Dạy hoạt động 2 : tìm hiểu nội dung Hiệp định Pa-ri, tôi cho học sinh xem đoạn phim tư liệu về lễ kí hiệp định, sau đó yêu cầu học sinh thảo luận :
- Mô tả sơ lược khung cảnh lễ kí hiệp định Pa-ri
Những ai đã tham gia trong lễ kí hiệp định Pa-ri? (Bộ trưởng Nguyễn Duy Trinh và Bộ trưởng Nguyễn Thị Bình đại diện cho cách mạng Việt Nam)
Nội dung chủ yếu nhất của hiệp định Pa-ri là gì? (Mỹ phải tôn trọng độc lập chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ Việt Nam ; phải rút toàn bộ quân Mỹ và quân đồng minh ra khỏi Việt Nam ; phải chấm dứt dính líu quân sự ở Việt Nam ; phải có trách nhiệm trong việc hàn gắn vết thương chiến tranh ở Việt Nam). Chắc chắn học sinh sẽ tiếp thu kiến thức nhanh, nhớ kiến thức một cách bền vững.
Ví dụ khi dạy bài 26 : “Tiến vào Dinh Độc Lập”, ở hoạt động củng cố bài, tôi cho các em xem đoạn phim Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân năm 1975. Tôi giới thiệu xuất xứ đoạn phim này trích trong bộ phim “Giải phóng Miền Nam” ; nội dung của đoạn phim tái hiện lại diễn biến 3 chiến dịch lớn : Chiến dịch Tây Nguyên, Chiến dịch Huế - Đà Nẳng và Chiến dịch Hồ Chí Minh. Sau khi xem, các em sẽ hiểu vì sao Đảng ta lại quyết định chọn Tây Nguyên là nơi mở đầu cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân năm 1975 ; cuộc tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân năm1975 diễn ra như thế nào? cuộc tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân năm 1975 có ý nghĩa lịch sử như thế nào?
Tôi thường sưu tầm những tư liệu, hình ảnh hoặc các đoạn phim tư liệu có nội dung minh họa cho bài học rồi soạn trên bài trình chiếu PowerPoint. Tuy nhiên chúng ta cũng không nên lạm dụng quá mức hiệu quả về hình ảnh và âm thanh vì sẽ gây mất tập trung cho học sinh.
Theo tôi dạy học lịch sử cần kết hợp giáo dục học sinh về tấm gương đạo đức Bác Hồ, lồng ghép tích hợp giáo dục học sinh học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh. Khi dạy những bài nói Quyết chí ra đi tìm đường cứu nước ; Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời; Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập, tôi kết hợp giáo dục tình yêu nước thương dân và lối sống giản dị của Bác Hồ.
Vào các dịp lễ lớn, tôi tổ chức cho các em trao đổi về ý nghĩa ngày lễ, hiểu được đó là ngày gì ? Ngày đó có ý nghĩa như thế nào? Các em cần phải làm gì để xứng đáng với những cống hiến của những người đi trước? Khuyến khích học sinh đón xem phim lịch sử trong nước thường chiếu trên kênh VTV1 như Lý Công Uẩn, Đừng đốt, Nguyễn Ái Quốc ở Hồng Kông...
Điều kiện để thực hiện giải pháp, biện pháp
Để thực hiện giải pháp, biện pháp này mỗi giáo viên cần xác định vai trò chủ đạo của mình trong đổi mới phương pháp dạy học, trước hết phải tìm tòi phương pháp truyền đạt có hiệu quả, kích thích tích tư duy, sáng tạo của học sinh. Chủ động bồi dưỡng chuyên môn, tìm tài liệu chuẩn phù hợp với nhận thức của học sinh. Thường xuyên theo dõi cập nhật những thông tin, những số liệu, sự kiện lịch sử qua các phương tiện thông tin để có tư liệu giảng dạy. Sử dụng được các phần mềm để thiết kế bài giảng điện tử ; tranh ảnh, lược đồ có thể in màu và sử dụng cho nhiều năm.
Mối quan hệ giữa các giải pháp, biện pháp
Các giải pháp tôi trình bày trên đây có quan hệ với nhau : sử dụng thiết bị dạy học vào dạy học lịch sử lớp 5 đạt hiệu quả tùy vào sự thể hiện sáng tạo của mỗi giáo viên trong dạy học. Tuỳ theo nội dung từng bài, điều kiện đồ dùng dạy học hiện có ở trường mà giáo viên có thể thiết kế bài giảng điện tử để dạy cả một tiết hoặc một hoạt động dạy học có sử dụng máy chiếu để chiếu tranh ảnh, lược đồ, phim cho học sinh khai thác thông sử liệu.
Khi khai thác bài thì sử dụng đồ dùng đúng lúc, khi treo tranh ảnh, bản đồ cần chọn vị trí cho phù hợp, thường góc trái của bảng, tránh đi lại nhiều làm che khuất phần ghi bảng. Hết phần khai thác phải tắt máy chiếu, cất đồ dùng kịp thời tránh phân tán sự chú ý của học sinh.
Kết quả khảo nghiệm, giá trị khoa học của vấn đề nghiên cứu
Qua việc sử dụng hiệu quả đồ dùng dạy học, học sinh lớp tôi có kỹ năng thu thập thông tin, tư liệu có sẵn từ sách giáo khoa và qua các phương tiện truyền thông khác.
Gợi cho học sinh lòng yêu thương đất nước, cộng đồng xã hội Việt Nam với mong muốn bảo vệ toàn vẹn đất nước, giữ gìn bản sắc dân tộc và sống chung hoà bình cùng các dân tộc trên thế giới ; có sự hiểu biết và lòng tự hào về cội nguồn của dân tộc, lịch sử nước nhà, lịch sử địa phương nơi mình đang sinh sống.
Tranh ảnh bản đồ lược đồ không chỉ có tác dụng cho nội dung, mà còn là nguồn tri thức không thể thiếu đựợc trong bài học. Nếu bản đồ, lược đồ, tranh ảnh được sử dụng tốt, sẽ huy động được sự tham gia của nhiều giác quan, sẽ kết hợp chặt chẽ hai hệ thống tín hiệu với nhau : tai nghe, mắt thấy, tạo điều kiện cho học sinh dễ hiểu nhớ lâu, gây được mối liên hệ thần kinh tạm thời khá phong phú, phát huy đựơc năng lực chú ý quan sát, hứng thú của học sinh.
Kết quả
Qua nhiều năm liên tục dạy lớp 5, với cách sử dụng đồ dùng trong dạy học lịch sử như trên, chất lượng phân môn lịch sử lớp tôi nâng cao lên rõ rệt. Với sự tự tin, từ năng lực chủ động, phát huy tính tích cực của mình trong giờ Lịch sử, các em đã coi mỗi tiết Lịch sử là một ngày hội nhỏ, một cuộc thi để tìm ra kiến thức mới, được trở lại khí thế hào hùng của dân tộc. Học sinh hứng thú học tập, hoạt động tích cực hơn, các em mạnh dạn tự tin khi trình bày một nội dung lịch sử. Từ đó làm cho các em thêm yêu quê hương, yêu đất nước.
Việc sử dụng phong phú đồ dùng dạy học giúp học sinh gần gũi với các sự kiện, nhân vật lịch sử hơn, gây cho các em ấn tượng sâu sắc, hứng thú tìm tòi, học tập. Giáo viên dễ truyền thụ kiến thức, tiết dạy học lịch sử nhẹ nhàng sôi nổi, các em tiếp thu bài nhanh, nhớ kiến thức một cách bền vững.
PHẦN KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
1.	Kết luận
Sử dụng đồ dùng dạy học là yêu cầu bắt buộc trong đổi mới phương pháp dạy học vì đồ dùng là một trong các nguồn cung cấp kiến thức quan trọng. Giáo viên cần xác định rõ mục đích sử dụng cho từng loại bài cụ thể, phải chuẩn bị trước ; tránh tham lam làm cho tiết học như một giờ xem băng hình, tranh ảnh. Vì vậy, giáo viên phải nắm toàn bộ chương trình phân môn Lịch sử ; nắm vững nội dung cần dạy theo Chuẩn kiến thức ; sưu tầm tài liệu liên quan đến bài giảng. Biết chuyể’n từ kiến thức cũ giúp học sinh khai thác kiến thức mới một cách khoa học, hấp dẫn ; xây dựng bài tập thực hành với hình ảnh, lược đồ, mô hình trong sách giáo khoa. Giúp học sinh mô tả, trình bày hoặc kể’ lại những sự kiện lịch sử, nhân vật lịch sử một cách chính xác. Đây cũng là cách giúp các em ghi nhớ sâu sắc những sự kiện lịch sử để khi nhắc tới những sự kiện đó là các em hình dung và tái hiện được ngay.
Giáo viên phải nhận thức đúng vai trò của việc sử dụng thiết bị vào đổi mới phương pháp giảng dạy. Giáo viên cần mạnh dạn, không ngại khó, tự thiết kế và sử dụng bài giảng điện tử của mình sẽ giúp rèn luyện được nhiều kỹ năng và phối hợp tốt các phương pháp dạy học tích cực khác.
2. Kiến nghị
Giáo viên cần đối chiếu với những đồ dùng dạy học mà nhà trường đã trang bị để’ cùng học sinh chủ động trong bài dạy, cùng phối kết hợp với cha mẹ học sinh trong việc sưu tầm, đóng góp cho nhà trường. Chủ động đề nghị với Lãnh đạo nhà trường cho học sinh khối lớp 5 được đi tham quan di tích lịch sử hoặc bảo tàng lịch sử ở địa phương, ở gần địa phương hoặc yêu cầu phụ huynh học sinh tạo điều kiện tự đưa con em mình đi tham quan những nơi đó.
Giáo viên khuyến khích học sinh sưu tầm tranh ảnh, tư liệu, đọc nhiều sách báo về lịch sử.
Trên đây là một số “Kinh nghiệm sử dụng đồ dùng dạy học lịch sử lớp 5” mà tôi đã thực hiện. Rất mong được sự đóng góp ý kiến của các đồng nghiệp, của Ban giám hiệu nhà trường và của cấp trên.
Buôn Trấp, ngày 15 tháng 3 năm 2016
Người viết
Trương Thị Thanh Tâm
NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐổNG SÁNG KIẾN
CHỦ TỊCH HỘI ĐổNG
(Ký tên, đóng dấu)

File đính kèm:

  • docxsang_kien_kinh_nghiem_kinh_nghiem_su_dung_do_dung_day_lich_s.docx