Sáng kiến kinh nghiệm Tích hợp với bộ môn Ngữ văn để tạo hứng thú và hiệu quả học tập trong dạy học Lịch sử ở trường THCS

Đảng, Nhà nước, Bộ Giáo dục và Đào tạo rất coi trọng việc dạy và học bộ môn Lịch sử. Đúng như Hồ Chí Minh đã khẳng định trong hai câu thơ mở đầu trong cuốn “Lịch sử nước ta”:

“Dân ta phải biết sử ta

Cho tường gốc tích nước nhàViệt Nam”

Không chỉ ở nước ta mà ở các nước tiên tiến trên thế giới cũng chú trọng việc dạy môn Lịch sử vì nó đào tạo con người có bản sắc dân tộc. Nhưng trong thực tế cũng không ít người cho rằng, môn Lịch sử là bộ môn học thuộc nặng về ghi nhớ những sự kiện năm tháng dài lê thê và xếp vào môn phụ, vì vậy ảnh hưởng không tốt vào mục tiêu đào tạo và giáo dục thế hệ trẻ. Bởi nhiều lí do, trong đó có lí do cuộc sống kinh tế thị trường ngày nay, khi hầu hết các giá trị đều qui đổi thành hàng hóa, tiền bạc và lợi nhuận thì kiến thức từ các môn tự nhiên được phụ huynh và học sinh hết sức đề cao. Ngược lại các môn khoa học xã hội, đặc biệt như môn Sử, Địa…thì học sinh chỉ học cho qua loa, đạikhái, thậm chí còn cảm thấy “chán ngán” nếu như giáo viên dạy môn đó không cải tiến phương pháp, dạy theo lối truyền thống... Câu hỏi “Học Lịch sử để làm gì?” cũng sẽ được qui về giá trị lợi ích mà nó đem lại. Điều này cũng được phản ánh rõ nét nhất bằng các kì thi tốt nghiệp THPT và kì thi ĐH, Cao đẳng những năm gần đây, số học sinh chọn thi môn Lịch sử ngày càng ít, thậm chí ở nhiều hội đồng thi còn không có em nào chọn thi môn Lịch sử.

docx 35 trang SKKN Lịch Sử 13/04/2025 180
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Sáng kiến kinh nghiệm Tích hợp với bộ môn Ngữ văn để tạo hứng thú và hiệu quả học tập trong dạy học Lịch sử ở trường THCS", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên.

Tóm tắt nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Tích hợp với bộ môn Ngữ văn để tạo hứng thú và hiệu quả học tập trong dạy học Lịch sử ở trường THCS

Sáng kiến kinh nghiệm Tích hợp với bộ môn Ngữ văn để tạo hứng thú và hiệu quả học tập trong dạy học Lịch sử ở trường THCS
uyên); Bên kia sông Đuống (Hoàng Cầm), Thơ Hồ Chí Minh, 
Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết thúc

Hoan hô chiến sĩ Điện Biên; Việt Bắc(Tố Hữu); Đất nước (Nguyễn Đình Thi), 

(1953 1954)



Xây dựng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc, chiến đấu chống các chiến lược chiến tranh đặc biệt của đế quốc Mỹ ở miền Nam (1954- 1975)

- Đoàn Thuyền đánh cá- Huy Cận; Ba mươi năm đời ta có Đảng, tập Gió Lộng (Tố Hữu); Tiếng hát con tàu (Chế Lan Viên); Bài thơ về tiểu đội xe không kính-Phạm Tiến Duật; Chiếc Lược Ngà- Nguyễn Quang Sáng; Những ngôi sao xa xôi - Lê Minh Khuê 
Việt Nam trên đường đổi mới đi lên chủ nghĩa xã hội (1986
2000)

Văn học Việt Nam từ 1986 hết TK XX: Chiếc thuyền ngoài xa (Nguyễn Minh Châu); Một người Hà Nội (Nguyễn Khải);,

Kết quả đạt được
Từ nhiều năm giảng dạy ở trường THCS, tôi đã vận dụng phương pháp này, đặc biệt là những năm tiến hành đổi mới phương pháp giảng dạy ở trường THCS. Những bài dạy của tôi luôn sử dụng hợp lý những tư liệu văn học cần thiết và thu được kết quả khá tốt.
Kết quả thực nghiệm cụ thể một giờ dạy:
- Mức độ thích, không thích (Thực hiện qua phiếu trắc nghiệm)
Trước khi áp dụng sáng kiến
Sau khi áp dụng sáng kiến

Khối lớp

Tổng số
Mức độ

Khối lớp

Tổng số
Mức độ
Rất thích

Thích
Không thích
Rất thích

Thích
Không thích
SL
%
SL
%
SL
%
SL
%
SL
%
SL
%
9
50
15
30
20
40
15
30
9
50
35
70
15
30
0
0

Giáo án minh họa
LỊCH SỬ VN TỪ 1919 ĐẾN NAY
Chương I: VIỆT NAM TRONG NHỮNG NĂM 1919-1920
Bài 14: VIỆT NAM SAU CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ NHẤT
Tuần 16
Tiết 16
MỤC TIÊU
Kiến thức: Giúp HS hiểu được:
Nguyên nhân, mục đích, đặc điểm và nội dung của cuộc khai thác thuộc địa lần thứ hai của Pháp.
Những thủ đoạn thâm độc về chính trị, văn hoá giáo dục của thực dân Pháp nhằm phục vụ cho thực dân Pháp.
Tình hình phân hoá xã hội Việt Nam sau chương trình khai thác thuộc địa lần thứ hai của thực dân Pháp và thái độ chính trị, khả năng cách mạng của các giai cấp, tầng lớp.
Tư tưởng
Giáo dục lòng căm thù đối với các chính sách bóc lột thâm độc, xảo quyệt của thực dân Pháp và sự đồng cảm với những vất vả, cơ cực của người lao động dưới chế độ thực dân phong kiến.
Kĩ năng
Quan sát lược đồ, tập phân tích, đánh giá sự kiện lịch sử.
Định hướng phát triển năng lực
Năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề.
Xác định và giải quyết mối liên hệ, ảnh hưởng, tác động giữa các sự kiện, hiện tượng lịch sử với nhau.
Nhận xét, đánh giá rút ra bài học lịch sử từ những sự kiện, hiện tượng, nhân vật.
CHUẨN BỊ
- Lược đồ nguồn lợi của thực dân Pháp ở Việt Nam trong cuộc khai thác thuộc địa lần thứ hai (nếu có).
HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC
Ổn định tổ chức
Hoạt động khởi động:
Hoạt động hình thành kiến thức mới
Hoạt động của GV và HS
Nội dung cần đạt

- HS theo dõi SGK.
I. Chương trình khai thác lần thứ hai của thực dân Pháp
1. Nguyên nhân, mục đích

?) Nguyên nhân và mục đích của Pháp khi bắt tay vào chương trình khai thác thuộc địa lần thứ hai?
Nguyên nhân: Pháp bị thiệt hại năng sau chiến tranh.
Mục đích: bù đắp vào sự thiệt hại sau
chiến tranh.
GV mở rộng: Sau chiến tranh thế giới thứ nhất, Pháp là con nợ của Mĩ: năm 1920, số nợ quốc gia lên tới 300 tỉ Frăng, Pháp bị thiêu huỷ hàng chục tỉ Frăng. Sau Cách mạng tháng 10 Nga năm 1917 Pháp bị mất thị trường đầu tư lớn nhất của mình ở châu Âu là Nga.
?) Chương trình khai thác thuộc địa lần hai của Pháp tập trung vào những nguồn lợi nào ?
- GV minh họa hình ảnh chị Dậu trong tác phẩm “Tắt đèn” của Ngô Tất Tố: Vì gánh nặng thuế mà chị Dậu phải đứt từng khúc ruột khi bán đi cái Tí- đứa con gái của chị để nó làm người hầu cho Nghị Quế. Với sự thể hiện của tác phẩm thì thân phận đi ở của cái Tí không bằng thân phận của “Một con chó”-> tố cáo tội ác của thực dân Pháp trong việc bóc lột nhân dân ta bằng sưu cao thuế nặng.
2. Nội dung, đặc điểm
a. Nội dung
Tăng cường đầu tư và bỏ vốn nhiều nhất vào công nghiệp và khai mỏ. (Công nghiệp chủ yếu đầu tư công nghiệp nhẹ)
Thương nghiệp
GTVT.
Ngân hàng.
?) Cho biết đặc điểm của cuộc khai thác bóc lột này? Nó có đặc diểm nào giống và khác với cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất?

b. Đặc điểm: nặng về khai thác bóc lột, hạn chế công nghiệp phát triển, đặc biệt là công nghiệp nặng (đây chính là điểm giống với cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất)
- Khác: Khác về tốc độ khai thác, và quy mô khai thác lớn chưa từng thấy từ trước tới nay.

II. Các chính sách chính trị văn hoá giáo

dục
GV giảng:
?) Cho biết những thủ đoạn về chính trị, văn hoá giáo dục của Pháp áp dụng ở Việt Nam sau Chiến tranh thế giới thứ nhất?
HS trả lời
GV nhận xét, chốt ý.
?) Thực chất những thủ đoạn đó của Pháp nhằm mục đích gì?

Nội dung các chính sách (SGK: trang 57)
Mục đích: phục vụ đắc lực cho chính sách khai thác của chúng.

?) Chương trình khai thác bóc lột lần hai của Pháp đã tác động đến tình hình VN như thế nào?
III. Xã hội Việt Nam phân hoá
Đẩy nhanh sự phân hoá các giai cấp trong xã hội Việt Nam và làm nảy sinh những giai cấp, tầng lớp mới:
+ Giai cấp công nhân ngày càng đông
+ Tầng lớp tư sản trở thành giai cấp.
+ Tầng lớp tiểu tư sản thành thị ngày càng đông.
Mỗi một giai cấp, tầng lớp có quyền lợi và địa vị xã hội khác nhau nên thái độ chính trị và khả năng cách mạng của họ cũng khác
nhau.
- GV cho hs trình bày về đặc điểm, thái độ chính trị và khả năng cách mạng của mỗi giai cấp theo bảng sau:
Giai cấp,
tầng lớp
Đặc điểm
Thái độ chính trị và khả
năng cách mạng
Địa chủ
phong kiến
- Làm tay sai cho Pháp và áp bức bóc lột
nhân dân.
- Một bộ phận nhỏ yêu
nước.

Tư sản
- TS mại bản: quyền lợi gắn liền với đế
quốc, cấu kết chặt chẽ với đế quốc.
- Không có khả năng cách
mạng.
- TS dân tộc: có khuynh hướng kinh doanh
độc lập.
- Ít nhiều có tinh thần dân
tộc.
Tiểu tư sản
thành thị
- Bị thực dân bạc đãi, chèn ép, khinh miệt;
đời sống bấp bênh
- Có tinh thần hăng hái
cách mạng.

Nông dân
- Chiếm 90% dân số, bị đế quốc phong kiến
áp bức, bóc lột nặng nề.
- Là lực lượng hăng hái,
đông đảo của cách mạng.

Công nhân
- Bị ba tầng áp bức bốc lột, có quan hệ gắn bó với giai cấp nông nhân, kế thừa truyền thống yêu nước, anh hùng và bất khuất của
dân tộc.
- Là lực lượng tiên phong và lãnh đạo cách mạng.
- Trong qua trình lập bảng GV dùng các câu hỏi sau:
?) Những yếu tố nào khiến nông dân trở thành một trong những lực lượng chủ yếu của cách mạng giải phóng dân tộc?
?) Tại sao trong thời kì này giai cấp công nhân lại phát triển nhanh về số lượng?
?) Yếu tố nào làm cho giai cấp công nhân có phẩm chất cách mạng cao?
- GV minh họa: Qua bài thơ “Ba mươi năm đời ta có Đảng” Tố Hữu viết:
“Chống phát xít, cường quyền hiếu chiến Khắp năm châu, trận tuyến bình dân Trùng trùng cách mạng ra quân
Phất cao cờ đỏ, công nhân dẫn đầu Còi máy gọi bến tàu hầm mỏ Hòn Gay kêu Đất Đỏ đấu tranh
Áo nâu liền với áo xanh
Nông thôn cùng với thi thành đứng lên Đòi cơm áo, đòi quyền dân chủ
Đường càng đi đội ngũ càng đông”
=> Bài thơ cho thấy tính tiên phong của giai cấp công nhân và tính đông đảo của giai cấp nông nhân trong cuộc cách mạng Việt Nam. Điều này sẽ được chứng minh cụ thể hơn trong cái bài học Lịch sử sau.
Củng cố
GV hệ thống lại kiến thức.
HS nhắc lại các kiến thức vừa tiếp thu.
Hướng dẫn về nhà
Học bài và làm bài tập trong SGK. Chuẩn bị bài 15.
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
Kết luận
Đổi mới phương pháp giáo dục là một chủ trương đúng đắn của chúng ta trong việc nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo. Nhưng để đổi mới một cách có hiệu quả và đạt chất lượng cao, yêu cầu người giáo viên làm nhiệm vụ dạy học phải cố gắng hết sức, chịu khó tìm tòi, nghiên cứu, tự tìm ra cho mình một phương pháp hợp lý. Phương pháp “sử dụng tư liệu Ngữ văn” vào bài giảng lịch sử cũng chính là một trong vô số các phương pháp đổi mới phương pháp dạy học. Nhưng đây không phải là phương pháp dễ thực hiện vì nó còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như lòng nhiệt tình, yêu nghề của người dạy, phụ thuộc vào năng lực sáng tạo của một giáo viên dạy lịch sử... Người giáo viên lịch sử phải có một nguồn kiến thức nhất định về Văn học, Âm nhạc, Lịch sử Thì mới có thể sưu tầm được một hệ thống tư liệu phù hợp với từng giai đoạn lịch sử, từng bài lịch sử cụ thể. Để có một bộ sưu tập tư liệu đã khó, thì việc sử dụng nó vào bài dạy lại càng khó khăn hơn vì phải sử dụng tư liệu đó như thế nào cho có hiệu quả lại phụ thuộc vào sự đạo diễn của người đứng trên bục giảng ...
Bài viết này của tôi chỉ là một sáng kiến nho nhỏ được rút ra từ một quá trình giảng dạy trong nhiều năm qua, chắc chắn còn nhiều thiếu sót, nhiều khiếm khuyết, rất mong các bạn đồng nghiệp tham khảo, góp ý, phê bình để qua đó tôi tự rút ra cho mình một cách dạy phù hợp nhất, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học bộ môn Lịch sử trong trường trung học cơ sở.
Khuyến nghị
Đối với nhà trường
Cần quan tâm nhiều hơn nữa từ phía các nhà quản lí giáo dục, phụ huynh học sinh và toàn xã hội đối với bộ môn khoa học Lịch sử.
Tổ chức cho học sinh tham quan, đi thực tế các khu di tích lịch sử.
Tổ chức sinh hoạt ngoại khoá tìm hiểu lịch sử địa phương, các danh nhân ở địa phương cũng như của dân tộc.
Đối với các cấp quản lý
Đồng thời để tiến tới việc dạy học tích hợp các môn học trong nhà trường, cần:
- Trước hết cần đào tạo bồi dưỡng đội ngũ chuyên gia về tích hợp môn học để dần tiến tới thực hiện tích hợp môn học theo hướng chung của nhiều nước.
hợp.
Thiết kế lại nội dung chương trình - sách giáo khoa các môn học theo hướng tích
Bồi dưỡng và nâng cao năng lực cho đội ngũ giáo viên để đáp ứng được yêu cầu
học tập tích hợp.
Thiết kế lại chương trình đào tạo giáo viên trong các trường sư phạm từ mục tiêu đến nội dung, PP để chuẩn bị năng lực cho đội ngũ giáo viên khi thực hiện chương trình tích hợp.
Đổi mới cách thức tổ chức quản lý trong Nhà trường, cách kiểm tra đánh giá theo hướng tích hợp.
Tăng cường cơ sở vất chất, thiết bị dạy học theo hướng tích hợp môn hoc.
Tiếp tục khai thác nghiên cứu thử nghiệm nội dung tích hợp theo các phương án khác nhau để có thể triển khai quan điểm tiếp cận thích hợp.
Bên cạnh đó cần có một đội ngũ phản biện, góp ý kiến có trình độ khoa học, có kinh nghiệm sư phạm và có nhiệt tâm với tinh thần trách nhiệm cao. Bên cạnh nội dung cô đọng xúc tích dễ hiểu và cụ thể hoá các giại đoạn lịch sử. Mặt khác, các nhà sử học đầu ngành cần có sự góp ý của giáo viên giỏi ở các trường phổ thông, họ là những người gần gũi học sinh, có thể nhận biết khả năng tiếp thu của học sinh đối với từng trang sách, có thể góp nhiều ý kiến xác đáng phù hợp với thực tiễn giảng dạy trong nhà trường. Đó là cơ sở để nâng cao chất lượng dạy và học bộ môn Lịch sử ở trường THCS hiện nay.
Trên đây là những đề xuất của tôi trong việc tích hợp kiến thức liên môn vào giảng dạy bộ môn Lịch sử trong các nhà trường THCS. Đồng thời mạnh dạn đưa ra một số nội dung giảng dạy ở một số bài trong chương trình lịch sử cấp THCS đã được áp dụng có hiệu quả ở trường THCS trong những năm học vừa qua. Tôi hi vọng rằng những vấn đề tôi đưa ra trong sáng kiến này sẽ phần nào góp phần giúp cho các nhà trường, các thầy cô giáo có được những định hướng trong việc tích hợp kiến thức liên môn trong giảng dạy bộ môn Lịch sử, không chỉ ở môn Ngữ văn mà còn ở các môn khác nữa. Đồng thời cũng giúp cho các em có hứng thú trong học tập bộ môn Lịch sử.
Rất mong quý thầy cô gần xa góp ý để hoàn thiện hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn!
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Sách giáo khoa lịch sử lớp: 6, 7, 8, 9.
Sách giáo viên lịch sử lớp: 6, 7, 8, 9.
Tư liệu Ngữ văn lớp: 6, 7, 8, 9.
Trịnh Đình Tùng (chủ biên): “Phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học Lịch sử”, Nhà xuất bản Đại học quốc gia, Hà Nội,1998.
Phan Ngọc Liên - Trịnh Đình Tùng (chủ biên): “Phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học và học tích cực môn Lịch sử ở trung học cơ sở”, sách bồi dưỡng thường xuyên chu kì 1997-2000 cho giáo viên trung học cơ sở, Nhà xuất bản giáo dục, Hà Nội,1999.
Phan Ngọc Liên (chủ biên): “Phương pháp dạy học lịch sử” (tập 1,tập 2), Nhà xuất bản Đại học sư phạm, Hà Nội, 2004.
Sưu tầm qua sách – báo, Báo Văn Nghệ, Báo Giáo Dục và Thời Đại.
Hà nội, ngày 26 tháng 03 năm 2018 Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình viết, không sao chép nội dung của người khác.
KÝ HIỆU VÀ VIẾT TẮT
SKKN: Sáng kiến kinh nghiệm. PPDH: Phương pháp dạy học. PP: Phương pháp.
GV: Giáo viên. HS: Học sinh.
THCS: Trung học cơ sở. SGK: Sách giáo khoa.
GD – ĐT: Giáo dục đào tạo. ĐH: Đại học.
CĐ: Cao đẳng.
VHDG: Văn học dân gian
MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU	1
Lý do chọn đề tài	1
Mục đích nghiên cứu	2
Nội dung nghiên cứu	2
Đối tượng và khách thể nghiên cứu	2
Phương pháp nghiên cứu thực hiện đề tài	3
Kế hoạch nghiên cứu	3
Cấu trúc sáng kiến kinh nghiệm	3
PHẦN NỘI DUNG	4
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG CỦA ĐỀ TÀI	4
Lịch sử nghiên cứu vấn đề	4
Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài	4
Cơ sở lý luận	4
Cơ sở thực tiễn	5
Một số khái niệm cơ bản của đề tài	5
Khái niệm hứng thú và hứng thú học tập	5
Khái niệm tích hợp	6
Dạy học tích hợp; tầm quan trọng của tích hợp trong dạy học và các mức độ tích hợp cơ bản trong dạy học	6
Xu hướng sử dụng tích hợp kiến thức tổng hợp để tiếp cận tri thức trong dạy học	8
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ HỨNG THÚ HỌC TẬP MÔN LỊCH SỬ
CỦA HỌC SINH THCS HIỆN NAY	9
Thực trạng vấn đề hứng thú học tập của học sinh THCS trong môn Lịch sử	9
Việc sử dụng PPDH tích hợp với môn Ngữ văn trong dạy học Lịch Sử ở cấp THCS hiện nay	9
Tần suất sử dụng PPDH tích hợp với môn Ngữ văn và tính hứng thú học tập của HS trong PPDH này	10
Nhận thức của học sinh về hiệu quả của PPDH tích hợp với môn Ngữ văn trong giờ học Lịch sử	11
CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỂ TẠO HỨNG THÚ, HIỆU QUẢ HỌC TẬP CHO HỌC SINH THCS THÔNG QUA VIỆC TÍCH HỢP VỚI MÔN NGỮ VĂN
TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ	13
Nguyên tắc khi vận dụng tư liệu văn học vào giảng dạy Lịch sử	13
Đảm bảo tính khoa học, loại bỏ những yếu tố văn học hư cấu, không xa đà vào khai thác giá trị văn học mà chỉ khai thác giá trị lịch sử để phục vụ cho bài học lịch sử	13
Đảm bảo về mặt dung lượng sao cho phù hợp	13
Đảm bảo cảm xúc văn học, tức là thể hiện bằng ngôn ngữ, điệu bộ mang sức biểu cảm cao	14
Giáo viên không nên sử dụng tư liệu văn học một cách miễn cưỡng	14
Các phương pháp sử dụng tài liệu môn Ngữ văn trong dạy học Lịch sử	15
Đưa vào bài giảng một đoạn thơ, đoạn văn ngắn nhằm minh hoạ cho những sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử đang học làm cho nội dung bài học được phong phú và giờ học thêm sinh động	15
Dùng tác phẩm hay một đoạn trích văn học ngắn để cụ thể hoá sự kiện, nêu ra kết luận khái quát giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn một thời kì, một sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử	17
Hướng dẫn học sinh tìm hiểu kiến thức lịch sử thông qua nguồn tài liệu văn học 18
Tài liệu văn học được sử dụng để tổ chức những buổi ngoại khoá (Dạ hội lịch sử)	19
Định hướng một số bài học cụ thể	20
Kết quả đạt được	23
Giáo án minh họa	24
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ	28
Kết luận	28
Khuyến nghị	28
TÀI LIỆU THAM KHẢO	30

File đính kèm:

  • docxsang_kien_kinh_nghiem_tich_hop_voi_bo_mon_ngu_van_de_tao_hun.docx
  • pdfSáng kiến kinh nghiệm Tích hợp với bộ môn Ngữ văn để tạo hứng thú và hiệu quả học tập trong dạy học.pdf